Günebakanların güneş aşkı

SORU: Ayçiçekleri ya da diğer adıyla günebakan çiçekleri gerçekten gün boyu başlarını güneşe doğru mu döner? Bu durumda gece boyunca başını güneşin battığı yönde tutar sonra gün doğunca aniden güneşe mi döner? Bu hareketi nasıl açıklamak gerekir?

CEVAP: Bilimsel adı "Helianthus annuus" olan günebakan, tomurcuk halindeyken başı ve yap­rakları gerçekten güneşi izler. Helianthus eski Yunancada "helios" yani güneş, "anthos" ise çiçek anlamına gelir. Günebakanlar başlarını sürekli güneşe doğru çevirirler şeklindeki yaygın inanç bir dereceye kadar doğrudur. Günebakanın çiçeği tam olarak açılıp sarı taç yaprakları ortaya çık­tığı zaman ağırlığı da arttığından dönme hareketi yavaşlar ve tek bir yöne bakmaya başlar. Bu sabit yön do­ğudur.
Günebakan polenleri 30 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda zarar görür. Oysa sürek­li doğuya baktığında, öğle üzeri başına gelecek net radyasyon azalmış olur ve doğuya yönelik konumu, daha se­rin bir ortamda daha sağlıklı büyüme ortamı sağlar.
Ayrıca bitkinin kafası sabahın erken ve nispeten serin saatlerinde daha fazla güneş ışığı alır. Böylece gece üzerine ya­ğan çiğ kurur, mantar oluşumu önlenmiş olur. Sabahları daha fazla güneş alan taç yapraklarının sıcaklığı arttığı için böcekler için cazip bir ortam sağlanmış olur, tabii ne kadar çok böcek o kadar çok tozlaşma demektir.
Günebakan çiçeğinin ve yapraklarının gelişme aşamasında sürekli güneşe dönmesi hızlı büyüme sırasındaki eğilmenin bir so­nucudur. Bunun bir nedeni de sapın güneşe bakmayan yüzünde biriken bü­yüme hormonu “auxin”dir. Başın dönme yönü ile güneşin konumu arasında 12 derecelik bir açı vardır, bu zaman ölçeğinde 48 dakikadır. Güneş battığı zaman, “auxin”in dağılımı yer değiştirir ve kafa geriye döner. Bu durum­da sabaha karşı yaklaşık 03:00'te kafa tekrar doğuya dönmüş olur ve bu şekilde güneşin doğmasını bekler.